DALI-2
Wat DALI-2 verandert ten opzichte van DALI version-1 (de eerste DALI-generatie), hoe certificering werkt en wat je kunt verwachten als je beide in één systeem combineert.
- DALI-2 is de actuele generatie: producten worden getest en gecertificeerd.
- Naast drivers zijn nu ook sensoren, knoppen en besturingen vastgelegd.
- In vaktaal: een sensor of drukknop is een invoerapparaat (input device), de besturing een application controller en de driver control gear.
- DALI — bedraad · twee draden
- DALI-2 — actuele generatie · gecertificeerd
- D4i — uitbreiding van DALI-2. Sensor of draadloze module: gevoed door de driver
- DALI+ — draadloos en IP
- Gateway — draadloos ↔ DALI
- Bluetooth NLC — draadloos · Bluetooth Mesh. NLC-profielen: armatuurregelaar, aanwezigheidssensor, lichtsensor, scènekiezer, dimbediening, energiemeter, thermostaat
DALI bedraad · twee draden
Wat het is
Een internationale standaard voor digitale lichtsturing over twee draden: de DALI-bus. Drivers krijgen opdrachten om te schakelen, te dimmen of een scène op te roepen, en geven antwoord. Minimaal nodig: een busvoeding (los of ingebouwd), een besturing (apart, of ingebouwd in bijvoorbeeld een sensor) en de drivers.
Wat het níét is
- Geen voeding voor de armaturen: die houden hun eigen netvoeding.
- Geen 1–10 V (een oudere, analoge manier van dimmen): het lichtniveau staat in een digitaal bericht, niet in de hoogte van een spanning.
- Geen product of fabrikant en geen compleet systeem: het is de taal op de bus.
Hoe het zich verhoudt
De basis van de familie. De eerste generatie heet DALI version-1. DALI-2 is de actuele generatie. D4i is een uitbreiding daarvan voor het armatuur zelf. DALI+ brengt dezelfde opdrachten naar draadloze netwerken en IP-netwerken (netwerken met internettechniek). Bluetooth NLC is een aparte, draadloze standaard die via een armatuurregelaar of een gateway met DALI kan samenwerken.
DALI-2 actuele generatie · gecertificeerd
Wat het is
De actuele generatie van DALI. Naast drivers zijn nu ook sensoren, drukknopinterfaces, besturingen (application controllers) en busvoedingen gestandaardiseerd, en producten worden gecertificeerd.
Wat het níét is
- Geen nieuwe bekabeling: dezelfde twee draden en dezelfde bus.
- Niet te bewijzen met alleen een logo: of een product gecertificeerd is, staat in de productdatabase van de DALI Alliance.
- Geen draadloze techniek.
Hoe het zich verhoudt
Iedere DALI-2-driver is ook een DALI-driver en werkt naar verwachting in een ouder systeem. Andersom werkt een oudere driver naar verwachting ook met een DALI-2-besturing, maar zonder de nieuwe functies.
D4i uitbreiding van DALI-2
Wat het is
Een uitbreiding van DALI-2 voor het armatuur zelf, geen nieuwe generatie. De driver heeft een eigen busvoeding (deel 250) voor een sensor of module in of op het armatuur. Daarnaast bewaart hij armatuur-, energie- en diagnosegegevens in een vast formaat (delen 251 tot 253).
Wat het níét is
- Geen apart protocol en geen opvolger van DALI-2: het is DALI-2 met extra verplichte delen.
- Geen draadloze lichtsturing: een D4i-armatuur kán een draadloze module voeden en aansluiten (deel 351), maar de regeling in het armatuur blijft DALI over draad.
- Geen beheersysteem: de gegevens zijn er, maar een besturing of beheersysteem moet ze uitlezen.
Hoe het zich verhoudt
Iedere D4i-driver is ook een DALI-2-driver, maar niet andersom. D4i is vooral bedoeld voor een korte bus binnen het armatuur; meerdere D4i-armaturen kunnen ook samen op één DALI-bus zitten. Een draadloze module op het armatuur praat draadloos met de rest van het systeem, maar met de driver via die korte DALI-bus.
Bluetooth NLC draadloos · Bluetooth Mesh
Wat het is
NLC staat voor Networked Lighting Control: lichtsturing via een netwerk. Het zijn specificaties van de Bluetooth SIG, de organisatie achter Bluetooth. Ze bouwen voort op Bluetooth LE en Bluetooth Mesh (een meshnetwerk: apparaten geven berichten aan elkaar door). Per soort apparaat leggen ze vast wat het doet: armatuurregelaar, sensoren, scènekiezer, dimbediening, energiemeter en thermostaat.
Wat het níét is
- Geen DALI en geen opvolger ervan: een aparte standaard, via radio in plaats van een bus.
- Niet „gewoon Bluetooth”: een apparaat met Bluetooth is niet vanzelf een NLC-apparaat.
- Geen garantie dat twee producten samenwerken: controleer de concrete combinatie.
Hoe het zich verhoudt
Staat naast de DALI-familie. De armatuurregelaar kan een driver direct aansturen of via een DALI-bus; een gateway (DALI deel 341) verbindt een draadloos NLC-systeem met DALI-drivers.
DALI+ draadloos en IP
Wat het is
DALI over draadloze netwerken en IP-netwerken: dezelfde DALI-opdrachten, maar niet over de twee draden van de bus. De eerste uitwerking gebruikt Thread, een draadloos netwerk op basis van IP.
Wat het níét is
- Geen gateway: er wordt niets vertaald, het is DALI zelf.
- Geen Bluetooth NLC of Zigbee.
- Geen DALI-2-certificering: DALI+ heeft een eigen certificering.
Hoe het zich verhoudt
Hoort bij de DALI-familie, naast DALI-2 en D4i. Een bridge (een koppelstuk zonder vertaling) verbindt DALI+ met een bedrade DALI-2- of D4i-bus; een gateway is er juist voor de vertaling naar een ander draadloos systeem.
Gateway draadloos ↔ DALI
Wat het is
Een vertaler tussen een draadloos systeem en een bedrade DALI-bus. Deel 341 van de DALI-specificaties beschrijft zo’n gateway voor Bluetooth NLC; deel 342 doet dat voor Zigbee.
Wat het níét is
- Geen standaard op zich: hij verbindt er twee.
- Niet hetzelfde als een gateway naar gebouwbeheer, bijvoorbeeld via BACnet (een communicatieprotocol voor gebouwbeheer): die koppelt de lichtsturing aan andere gebouwsystemen.
Hoe het zich verhoudt
Via de gateway regelt het draadloze systeem het lichtniveau en de dimtijd van DALI-drivers en vraagt het lampstoringen op. De drivers geven armatuur-, energie- en diagnosegegevens door. De gateway stuurt de aangesloten DALI-drivers op zijn bedrade uitgang gezamenlijk aan (broadcast). Hij maakt er geen afzonderlijk geadresseerde draadloze lampen van.
Zo hangt het samen
- DALI. Twee draden, één bus. Een besturing stuurt opdrachten; die kan ook in een sensor zitten. De drivers schakelen, dimmen en geven antwoord.
- DALI-2. Op dezelfde bus komen gestandaardiseerde sensoren, knoppen en besturingen. Producten worden getest en gecertificeerd.
- D4i. Geen nieuwe generatie, maar een uitbreiding van DALI-2 in het armatuur zelf. De driver voedt een korte bus voor een sensor of een draadloze module, en geeft armatuur-, energie- en diagnosegegevens door. Ook met een draadloze module blijft dit DALI.
- DALI+. Dezelfde DALI-opdrachten, maar via een draadloos of IP-netwerk in plaats van de bus. Geen vertaling, en op het netwerk zelf geen klassieke DALI-busvoeding. Een bridge verbindt het met een bedrade bus; die bus heeft wel een busvoeding.
- Bluetooth NLC. Draadloos: apparaten praten via Bluetooth Mesh. De NLC-profielen leggen vast wat de armatuurregelaar, de sensoren, de knoppen, de energiemeter en de thermostaat doen.
- Samen. Een gateway verbindt beide systemen: het draadloze systeem stuurt DALI-drivers aan en leest hun gegevens uit.
Welke LMS-functie zit waar?
Per functie: hoe die in ieder begrip is vastgelegd. Kies een functie om het in de tekening te zien.
| Functie | DALI | DALI-2 | D4i | Bluetooth NLC |
|---|---|---|---|---|
| Schakelen en dimmen | in de driverDe driver voert schakel- en dimopdrachten uit. | in de driverDezelfde opdrachten, met dimtijden van 0,1 s tot 16 min. | D4i-driverEen D4i-driver is ook een DALI-2-driver. | armatuurregelaarDe armatuurregelaar regelt het licht, direct of via een DALI-bus naar de driver. |
| Groepen en scènes | 16 groepen · 16 scènesEen driver kan in meerdere van de 16 groepen zitten en onthoudt per scène (16) zijn eigen niveau. | ook voor sensoren en knoppenDaarnaast 32 groepen voor sensoren, knoppen en besturingen (control devices). | zoals DALI-2Zoals bij DALI-2. | scènekiezerScènes oproepen met een scènekiezer (profiel Basic Scene Selector). |
| Aanwezigheid | niet in DALI version-1Sensoren waren in DALI version-1 eigen producten van fabrikanten, geen standaard. | deel 303Een aanwezigheidssensor als invoerapparaat (input device); de besturing beslist. | sensor op het armatuurOptioneel: een sensor op of in het armatuur, aangesloten volgens deel 351; de sensorfunctie zelf volgens deel 303. | aanwezigheidssensorProfiel Occupancy Sensor; de armatuurregelaar reageert op de melding. |
| Daglicht | niet in DALI version-1Sensoren waren in DALI version-1 eigen producten van fabrikanten, geen standaard. | deel 304Een lichtsensor als invoerapparaat; de besturing regelt het licht. | sensor op het armatuurOptioneel: een lichtsensor op of in het armatuur, aangesloten volgens deel 351; de sensorfunctie zelf volgens deel 304. | lichtsensorProfiel Ambient Light Sensor: meldt het lichtniveau in een ruimte. |
| Bediening | niet in DALI version-1Drukknopinterfaces waren in DALI version-1 eigen producten van fabrikanten, geen standaard. | delen 301 en 302Drukknoppen (301) en schuif- of draairegelaars (302) als invoerapparaat. | via DALI-2Niet D4i-specifiek: de bediening hangt als DALI-2-invoerapparaat aan de bus. | dimbediening · scènekiezerProfielen Dimming Control (bijvoorbeeld aan de wand) en Basic Scene Selector. |
| Energiegegevens | geen vast formaat in DALI version-1Geen vastgelegd formaat voor energiegegevens. | deel 252 optioneelBij DALI-2-certificering is deel 252 optioneel. | deel 252 verplichtDeel 252 (energiegegevens) is verplicht in iedere D4i-driver. | energiemeterProfiel Energy Monitor: een product dat het energieverbruik meldt. |
| Diagnose en onderhoud | lampstoringStatus en lampstoring opvragen. | deel 253 optioneelUitgebreide diagnose- en onderhoudsgegevens zijn optioneel. | deel 253 verplichtStoringen, bedrijfsduur en bedrijfsgegevens van driver en lichtbron. | geen eigen NLC-profielGeen apart NLC-profiel voor diagnose (profielen versie 1.0.1). |
| Koppeling met gebouwbeheer | via gatewayNiet in de standaard zelf: via een gateway of besturing. | via gatewayEen gateway naar een extern netwerk zit vaak in de besturing. | via gatewayDe gegevens gaan via een besturing of gateway naar een beheersysteem. | via gatewayEen koppeling met gebouwbeheer staat niet in de NLC-profielen; die loopt via een gateway van het systeem. Het HVAC-profiel legt wel vast hoe een thermostaat aanwezigheidsmeldingen uit het meshnetwerk gebruikt. |
in de standaard optioneel via een ander onderdeel niet vastgelegd
Vergelijking op hoofdlijnen
| DALI | DALI-2 | D4i | Bluetooth NLC | |
|---|---|---|---|---|
| Verbinding | twee draden: de DALI-bus | dezelfde twee draden | DALI-bus, vooral binnen het armatuur | radio: Bluetooth LE en Bluetooth Mesh |
| Wat is vastgelegd | drivers en hun opdrachten | ook sensoren, knoppen, besturingen en busvoedingen | busvoeding in de driver en de gegevensdelen 251 tot 253 | wat iedere soort apparaat doet (zes verlichtingsprofielen en een HVAC-profiel) |
| Wie legt het vast | IEC (IEC 62386) en de DALI Alliance | IEC en de DALI Alliance | DALI Alliance | Bluetooth SIG |
| Borging | fabrikanten kunnen geen nieuwe producten meer als DALI version-1 laten registreren | certificering; gecertificeerde producten staan in de productdatabase van de DALI Alliance | certificering bovenop DALI-2; ook in de productdatabase | profielspecificaties, versie 1.0.1 (2024); HVAC-profiel versie 1.0 (2025) |
Op deze pagina
In 30 seconden
Norm
DALI-2 is de actuele generatie van DALI, gebaseerd op de nieuwste versie van de internationale norm IEC 62386 en de specificaties van de DALI Alliance. Het grootste verschil met DALI version-1, de eerste generatie: naast drivers zijn nu ook sensoren, drukknopinterfaces, besturingen en busvoedingen gestandaardiseerd.
Meer in het kort
Norm
Ook worden producten uitgebreider getest en controleert de DALI Alliance de resultaten.
Zo werkt het
DALI-2
Norm
Wat DALI-2 verandert:
- Besturingen en invoerapparaten (control devices) — voor het eerst gestandaardiseerd. In DALI version-1 bestonden ze niet als standaardproduct.
- Eigen adressen en groepen — besturingen en invoerapparaten hebben een eigen reeks adressen, los van de drivers.
- Duidelijkere specificatie — onder meer van de timing van berichten op de bus en van de busvoeding.
- Polariteit — DALI-2-apparaten moeten ongevoelig zijn voor de polariteit (plus en min) van de busdraden.
- Meer keuze in dimtijden — van 0,1 s tot 16 min.
- Certificering — producten worden getest en de DALI Alliance controleert de resultaten. Het doel is dat producten van verschillende fabrikanten beter samenwerken.
Meer uitleg
Norm
Alleen gecertificeerde producten mogen het DALI-2-logo dragen. Toch is een logo op de verpakking geen bewijs.
Norm
Of een product echt gecertificeerd is, controleer je in de productdatabase van de DALI Alliance: staat het er niet in, dan is het niet gecertificeerd. Een certificering geldt alleen als merk, artikelcode, firmware- en hardwareversie overeenkomen met de database. Fabrikanten kunnen geen nieuwe producten meer als DALI version-1 laten registreren. De DALI Alliance heeft geen eigen certificering voor armaturen; een armatuur met gecertificeerde onderdelen mag het logo wel dragen. Voor armaturen met een Zhaga-aansluiting bestaat wel een gezamenlijke Zhaga-D4i-certificering.
DALI-relais (schakelfunctie)
Een apparaat dat op een DALI-opdracht een belasting aan- of uitschakelt, zonder te dimmen (deel 208, device type DT7). Net als een driver is het control gear: het voert DALI-opdrachten uit.
Meer over DALI-relais (schakelfunctie)
Norm
Een DALI-relais is control gear: het dimt niet, maar schakelt. Het wordt vooral gebruikt voor armaturen zonder eigen DALI-aansluiting, zodat die toch meedoen met de lichtregeling. Het kan ook belastingen buiten de verlichting schakelen, zoals motoren, aandrijvingen of zonwering.
Goed om te weten
- Kies een relais aan de hand van het productblad: schakelvermogen, inschakelstroom (bijvoorbeeld van led-drivers), soort contact en montage verschillen per product. Deze uitleg vervangt geen elektrotechnisch ontwerp.
DALI+
Norm
DALI+ is DALI over draadloze netwerken en IP-netwerken: dezelfde DALI-opdrachten, maar niet over de twee draden van de bus. Omdat het dezelfde DALI-opdrachten zijn, hoeft er niets vertaald te worden.
Meer over DALI+
Norm
Op het DALI+-netwerk zelf is geen klassieke DALI-busvoeding nodig; op een gekoppelde bedrade DALI-bus wel.
Norm
De eerste uitwerking is DALI+ over Thread, een draadloos netwerk op basis van IP (de techniek van internet). Sinds april 2024 zijn de test- en certificeringsspecificaties daarvoor beschikbaar; die certificering staat los van DALI-2. Een bridge, een koppelstuk dat niets vertaalt, verbindt DALI+ met een bedrade DALI-2- of D4i-bus.
Norm
Een gateway (deel 341 of 342) vertaalt tussen DALI en een ander draadloos systeem, namelijk Bluetooth NLC (deel 341) of Zigbee (deel 342). DALI+ vertaalt niet: het is DALI zelf, alleen over een andere verbinding.
Goed om te weten
- Of er voor jouw project producten met DALI+-certificering zijn, controleer je in de productdatabase van de DALI Alliance.
Bekijk het interactief
Een sensor met besturing in één product, stap voor stap. Wie meldt, wie beslist en wat gaat er over de bus? Let op de busspanning: die zegt niets over het lichtniveau.
In rust: typisch 16 VBericht (telegram): een kort digitaal patroon, daarna weer in rust
Voorbeeld Schematisch voorbeeld van enen en nullen, geen echte codering.
- Bus in rust — Er gaat geen opdracht over de bus. De busspanning is typisch 16 V; het armatuur blijft op zijn huidige niveau.
- De sensor ziet iemand — Het invoerapparaat (de sensor) ziet beweging en maakt er een melding van. Het stuurt het licht niet zelf aan.
- De besturing beslist — De besturing (application controller) in hetzelfde product bepaalt wat er gebeurt, bijvoorbeeld dat het licht naar het aanwezigheidsniveau gaat. Zit de besturing in een ander product, dan gaat de melding eerst als bericht over de bus.
- Een digitaal telegram — Over dezelfde twee draden gaat een digitaal telegram: een kort bericht van enen en nullen. Er komt geen hogere of lagere stuurspanning op de bus.
- De driver voert uit — De driver ontvangt de opdracht en dimt naar het nieuwe niveau. Daarna is de bus weer in rust. Het lichtniveau stond in de opdracht, niet in de busspanning.
Zo is het opgebouwd
Technische uitleg
Norm
DALI-2 en DALI version-1 samen in één systeem, volgens de DALI Alliance:
| Situatie | Wat je kunt verwachten |
|---|---|
| DALI-2-drivers in een ouder systeem | naar verwachting geen problemen: DALI-2 is ontworpen om ook met oudere DALI-apparaten te werken |
| DALI version-1-drivers met een DALI-2-besturing | werkt naar verwachting, maar zonder de nieuwe DALI-2-functies; controleer of de driver met succes is getest |
| Busvoeding zonder DALI-2-certificering | geen zekerheid dat die werkt: vóór DALI-2 bestonden er geen tests voor busvoedingen |
| Besturingen en invoerapparaten zonder DALI-2-certificering | geen standaard en geen tests; vraag de fabrikant of ze met je andere producten samenwerken |
Norm
De besturing (application controller) is het „brein” van een DALI-2-systeem. Die gebruikt informatie, neemt beslissingen en stuurt opdrachten naar de drivers. Van een single-master mag er maar één op de bus zijn, en die moet dan de enige besturing zijn. Een multi-master kan samen met andere besturingen op één bus. Een gateway naar een extern netwerk zit vaak in de besturing.
Norm
Kleursturing staat in deel 209 (device type DT8): één driver regelt met één adres zowel het lichtniveau als de kleur of kleurtemperatuur.
Norm
Deel 202 (device type DT1) gaat over drivers voor noodverlichting met een eigen accu. Zo’n driver kan zichzelf testen.
Goed om te weten
- Noodverlichting heeft eigen eisen en normen. Deze uitleg gaat alleen over de DALI-aansturing en vervangt geen ontwerp, keuring of onderhoudsplan.
Kerngegevens
- Kortste dimtijd van DALI-2-drivers (verlengd bereik) (DALI-2)
- 0,1 s
- Langste dimtijd van DALI-2-drivers (verlengd bereik) (DALI-2)
- 16 min