Begrippenlijst

Het licht reageert op het gebruik van de ruimte: vanzelf aan en uit, of handmatig aan en vanzelf uit.

Ook: aanwezigheidsdetectie, afwezigheidsdetectie, bezettingsdetectie

Lees de uitleg: Aanwezigheid en afwezigheid

Een apparaattype (device type, DT) is een vastgelegde uitbreiding van een DALI-driver, bijvoorbeeld voor noodverlichting (DT1), leds (DT6) of kleur (DT8). Het is geen DALI-versie: „DALI-6” of „DALI-8” bestaan niet.

Ook: device type, DT1, DT6, DT8

Lees de uitleg: Apparaattypen (device types): wat een DALI-driver extra kan

Het deel van een DALI-systeem dat beslist en de opdrachten aan de drivers geeft; in gewone woorden: de besturing.

Ook: besturing, DALI-besturing, single-master, multi-master

Lees de uitleg: Application controller

Wat de wet vanaf 2028 vraagt van de verlichting in gebouwen zonder woningen met een verwarming of airconditioning boven een bepaald vermogen, en wat er niet in staat.

Ook: systeem voor automatische lichtregeling

Lees de uitleg: Automatische lichtregeling

Open communicatieprotocol voor gebouwautomatisering (ASHRAE-standaard 135), ook voor lichtsturing.

Ook: BACnet/IP, BACnet/SC, ASHRAE 135

Lees de uitleg: BACnet

Een lager lichtniveau na de nalooptijd, voordat het licht helemaal uitgaat.

Ook: oriëntatieverlichting, stand-byniveau

Lees de uitleg: Basislicht

Bedraad, draadloos en hybride zijn geen kwaliteitsniveaus: welke oplossing past, hangt af van de situatie.

Lees de uitleg: Bedraad of draadloos?

Waarom lichtsturing met een netwerk operationele technologie is, welke maatregelen de overheid adviseert, en wat protocollen zelf wel en niet doen.

Ook: cybersecurity lichtsturing, OT-beveiliging, IT/OT

Lees de uitleg: Beveiliging van lichtsturing (cybersecurity)

Een radiotechniek voor draadloze verbindingen tussen apparaten; de basis onder meerdere draadloze lichtsturingen.

Ook: Bluetooth Low Energy, BLE

Lees de uitleg: Bluetooth en Bluetooth LE

Het netwerk op Bluetooth LE: apparaten geven berichten aan elkaar door.

Lees de uitleg: Bluetooth Mesh

Specificaties van de Bluetooth SIG voor draadloze lichtsturing (Networked Lighting Control), op basis van Bluetooth LE en Bluetooth Mesh. Ze leggen per soort apparaat vast wat het moet kunnen.

Ook: NLC, Networked Lighting Control, Bluetooth Networked Lighting Control, NLC-profielen

Lees de uitleg: Bluetooth NLC

Een DALI-opdracht voor alle drivers op de bus tegelijk. Het zegt hoe een opdracht wordt geadresseerd, niet of er een besturing is.

Ook: broadcastopdracht, alle armaturen samen

Lees de uitleg: Broadcast

Houdt de DALI-bus onder spanning, zodat de apparaten erover kunnen communiceren. Ze voedt de armaturen niet.

Ook: DALI-voeding, bus power supply

Lees de uitleg: Busvoeding

Regeling die het kunstlicht steeds een beetje hoger of lager zet, zodat wat de lichtsensor meet rond een ingestelde waarde blijft.

Ook: constant light control

Lees de uitleg: Constantlichtregeling

Verzamelnaam in DALI-2 voor besturingen en invoerapparaten. Besturingen (application controllers) beslissen en sturen opdrachten. Invoerapparaten (input devices), zoals drukknoppen en sensoren, melden wat er gebeurt.

Ook: application controller, input device, DALI-sensor, drukknopinterface, single-master, multi-master

Lees de uitleg: Control device

De DALI-naam voor de driver of het voorschakelapparaat: zet de netvoeding om voor de lichtbron en voert DALI-opdrachten uit.

Ook: driver, led-driver, voorschakelapparaat

Lees de uitleg: Control gear

Uitbreiding van DALI-2 voor slimme armaturen: een ingebouwde busvoeding voor een sensor of module, en vaste plekken voor armatuur-, energie- en diagnosegegevens.

Ook: intra-luminaire DALI

Lees de uitleg: D4i

Kunstlicht regelt terug wanneer er genoeg daglicht is.

Ook: daglichtafhankelijke regeling, daylight harvesting

Lees de uitleg: Daglichtregeling

Internationale standaard (IEC 62386) voor digitale lichtsturing: opdrachten en antwoorden over twee draden, met adressen, groepen en scènes.

Ook: Digital Addressable Lighting Interface, DALI-bus, IEC 62386

Lees de uitleg: DALI

De actuele generatie van DALI: naast drivers zijn nu ook sensoren, drukknopinterfaces, besturingen en busvoedingen zijn gestandaardiseerd, en producten worden gecertificeerd.

Ook: DALI-2-certificering

Lees de uitleg: DALI-2

Een apparaat dat op een DALI-opdracht een belasting aan- of uitschakelt, zonder te dimmen (deel 208, device type DT7). Net als een driver is het control gear: het voert DALI-opdrachten uit.

Ook: schakelactor, relaismodule, DALI-relais

Lees de uitleg: DALI-relais (schakelfunctie)

DALI over draadloze en IP-netwerken: dezelfde DALI-opdrachten, maar niet over de twee draden van de bus. Eigen certificering, met Thread als eerste draadloze netwerk.

Ook: DALI plus, DALI over Thread, draadloze DALI, deel 104

Lees de uitleg: DALI+

Radiostandaard van ETSI (de Europese organisatie voor telecomstandaarden) die ook beschrijft hoe apparaten een lokaal netwerk vormen; bruikbaar zonder providerabonnement.

Ook: DECT NR+, NR+

Lees de uitleg: DECT-2020 NR

Het gebied waarin een sensor beweging kan waarnemen.

Ook: detectiebereik, detectiegebied

Lees de uitleg: Detectieveld

Armaturen, sensoren en knoppen wisselen berichten uit via radio, binnen het eigen netwerk van een draadloos systeem.

Lees de uitleg: Draadloze lichtsturing

Draadloos is geen protocol, maar een combinatie van drie lagen: de radio, het netwerk en afspraken over wat apparaten doen.

Ook: draadloze standaarden, radioprotocollen

Lees de uitleg: Draadloze protocollen

Dimmen met een gewone pulsdrukker op de stuuringang van de driver: geen DALI en geen bus, wel een functie van de fabrikant.

Lees de uitleg: Drukknopdimmen

Verbindt gewone drukknoppen met de lichtregeling; op de DALI-bus meestal als invoerapparaat (input device).

Ook: drukknopkoppelaar, pulsdrukkerinterface

Lees de uitleg: Drukknopinterface

Een eenvoudige regeling past vaak prima. Programmeerbaarheid en beheer worden waardevoller naarmate je meer wilt afstemmen op plaats, tijd, functie en verandering.

Lees de uitleg: Eenvoudige regeling of lichtmanagement

Hoe lichtsturing energie bespaart: door licht uit of lager te zetten als het niet nodig is, en door niet meer licht te maken dan de plek en de taak vragen.

Lees de uitleg: Energie en certificering

Draadloze standaard voor zuinige sensoren en drukknoppen, vaak zonder batterij.

Lees de uitleg: EnOcean

Een gateway vertaalt tussen twee systemen, bijvoorbeeld tussen een lichtbus en een IP-netwerk, of tussen de lichtsturing en het gebouwbeheer.

Ook: gateway, protocolconverter, interface

Lees de uitleg: Gateways

Een gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS) is het geheel van systemen dat de installaties van een gebouw automatisch volgt, analyseert en regelt. Voor gebouwen zonder woningen met een verwarming of airconditioning boven een bepaald vermogen is het wettelijk verplicht.

Ook: GACS, gebouwautomatiserings- en controlesysteem, systeem voor gebouwautomatisering en -controle, GACS-plicht, GACS-verplichting

Lees de uitleg: Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS)

Een gebouwbeheersysteem brengt installaties samen voor overzicht, bediening en energiebeheer. Lichtsturing kan daar een onderdeel van zijn.

Ook: GBS, BMS, building management system

Lees de uitleg: Gebouwbeheersystemen (GBS)

Armaturen die hetzelfde moeten reageren, vormen samen een groep; sensoren, knoppen en scènes werken op groepen.

Ook: armaturengroep, functionele groep, lichtgroep

Lees de uitleg: Groepen

Zelf schakelen, dimmen of een lichtsituatie kiezen met drukknoppen, schakelaars, een app of een bedieningspaneel.

Ook: bediening, handmatige bediening

Lees de uitleg: Handbediening

Een bewegingssensor die zelf een hoogfrequent signaal uitzendt en de weerkaatsing meet.

Ook: hoogfrequentsensor, radarsensor

Lees de uitleg: HF-sensor (hoogfrequent)

De DALI-capaciteit is hoeveel apparaten er op één DALI-bus passen. Adressen zijn niet de enige grens: ook de busstroom, de kabel en de besturing tellen mee.

Ook: DALI-capaciteit, DALI-busstroom

Lees de uitleg: Hoeveel past er op één DALI-bus?

De weg van een gemonteerde installatie naar een werkend, getest en overdraagbaar systeem.

Ook: inbedrijfstelling

Lees de uitleg: In bedrijf stellen (commissioning)

Een invoerapparaat op de DALI-bus dat informatie levert, zoals een sensor of een drukknopinterface. Het beslist niet zelf wat het licht doet.

Ook: DALI-2 input device, meldend apparaat

Lees de uitleg: Input device

Energiezuinig ontwerpen stopt niet bij een zuinig armatuur: pas als niveaus en regeling op elkaar zijn afgestemd, wordt de regelruimte benut.

Lees de uitleg: Inregelen hoort bij het ontwerp

Kleursturing met DALI: een DT8-driver regelt met één adres zowel het lichtniveau als de kleurtemperatuur of kleur van een armatuur.

Ook: tunable white, DT8 kleur

Lees de uitleg: Kleur en kleurtemperatuur met DALI (DT8)

Internationale, open standaard voor woning- en gebouwautomatisering, met producten van veel fabrikanten.

Ook: KNX-bus, ETS

Lees de uitleg: KNX

De draadloze variant van KNX, met dezelfde apparaatlogica en configuratiesoftware.

Lees de uitleg: KNX RF

Twee beveiligingsmechanismen in KNX: op het IP-netwerk, en van apparaat tot apparaat.

Ook: KNX IP Secure, KNX Data Secure

Lees de uitleg: KNX Secure: IP Secure en Data Secure

Twee lagen: de installatie die licht maakt, en de installatie die bepaalt wanneer en hoeveel licht er is.

Lees de uitleg: Lichtinstallatie en lichtregelinstallatie

Een lichtregeling met systeemfuncties: meerdere ruimtes, scènes, tijdschema’s, monitoring en beheer.

Ook: LMS, lichtmanagement, lighting management system

Lees de uitleg: Lichtmanagementsysteem (LMS)

Vooraf ingestelde lichtsituaties voor één of meer groepen, op te roepen met een knop, een app, een tijdschema of een sensor.

Ook: scène, lichtstemming

Lees de uitleg: Lichtscènes

Verlichting die het gebruik van een gebouw volgt: ze reageert op aanwezigheid en daglicht, laat zich bedienen en kan samenwerken met andere gebouwsystemen.

Ook: lichtregeling

Lees de uitleg: Lichtsturing

Netwerkprotocol voor verbindingen over grote afstand met weinig energie, vooral om gegevens te verzamelen.

Lees de uitleg: LoRaWAN

Applicatieprotocol via IP dat vastlegt wat verbonden apparaten doen, zoals lampen, schakelaars en sensoren. Vooral bedoeld voor slimme woningen en IoT (apparaten die met internet verbonden zijn).

Lees de uitleg: Matter

Een draadloos meshnetwerk dat één fabrikant zelf heeft ontwikkeld, zonder open profiel voor de lichtfuncties.

Ook: eigen meshnetwerk, proprietary mesh

Lees de uitleg: Mesh van één fabrikant

Een draadloos netwerk waarin apparaten berichten aan elkaar doorgeven, zodat niet ieder apparaat binnen bereik van één centraal punt hoeft te zijn.

Ook: mesh

Lees de uitleg: Meshnetwerk

De tijd dat het licht nog blijft branden nadat de sensor niemand meer ziet.

Ook: uitschakelvertraging, naloop

Lees de uitleg: Nalooptijd

Een grotere lichtsturing gebruikt een IP-netwerk tussen besturingen, gateways en andere systemen. Dat vraagt afspraken met IT.

Ook: Ethernet, LAN, IP-netwerk

Lees de uitleg: Netwerken en IP

Een aparte draadloze techniek voor enkele centimeters: je houdt een telefoon of instelapparaat tegen één product, bijvoorbeeld om het in te stellen.

Ook: Near Field Communication

Lees de uitleg: NFC

Noodverlichting met een eigen accu en een DALI-driver (DT1): het armatuur kan zichzelf testen en het resultaat via de DALI-bus melden.

Ook: DALI emergency, DT1 noodverlichting

Lees de uitleg: Noodverlichting met DALI (DT1)

Wat lichtsturing kan bijdragen aan keurmerken voor duurzame en gezonde gebouwen, zoals BREEAM, WELL en LEED. Lichtsturing is zelf geen certificaat en levert niet vanzelf punten in zo'n keurmerk op; de beoordelaar beslist op basis van bewijs.

Lees de uitleg: Normen en certificering

Een overzicht van wetten en normen die lichtsturing raken, met per onderdeel de status: wettelijke eis, norm waar de wet naar verwijst, of vrijwillige norm.

Ook: normenwijzer, normen lichtsturing

Lees de uitleg: Normen en regels rond lichtsturing

Een lichtinstallatie is ontworpen om ook later genoeg licht te geven. Een nieuwe installatie kan daardoor meer licht geven dan nodig. Met inregelen zet je het licht terug tot wat nodig is, zodat je geen energie verspilt aan die reserve.

Ook: maintenance factor, constant light output

Lees de uitleg: Onderhoudsfactor en lichtreserve

Hoe je van projectvragen naar een richting voor de opbouw komt, zonder merk of product.

Ook: keuzehulp lichtsturing, architectuur kiezen

Lees de uitleg: Opbouw kiezen

Een sensor die beweging ziet aan veranderingen in de warmtestraling die mensen afgeven.

Ook: passief infrarood, PIR-sensor

Lees de uitleg: PIR (passief infrarood)

De twee Nederlandse wettelijke eisen die lichtsturing raken: de GACS-plicht en de eis voor automatische lichtregeling in gebouwen zonder woningen. Je leest wat de wet vraagt en wat uitleg is.

Ook: wet- en regelgeving verlichting, regelgeving lichtsturing

Lees de uitleg: Regelgeving en lichtsturing

De manieren waarop een lichtregeling bepaalt wat het licht doet: aanwezigheid, daglicht, tijd, scènes en handbediening, vaak gecombineerd.

Ook: regelstrategie, regelfuncties

Lees de uitleg: Regelstrategieën

Functie die bij een ingestelde lichtwaarde een andere lichtsituatie oproept, bijvoorbeeld bij schemer.

Ook: schemeringsschakelaar, lichtafhankelijke schakeling

Lees de uitleg: Schemerschakelaar

Sensoren laten het licht reageren op wat er in een ruimte gebeurt: aanwezigheid en daglicht.

Ook: sensor, multisensor, aanwezigheidsmelder, bewegingsmelder

Lees de uitleg: Sensoren

In DALI-2 zijn sensoren en knoppen vastgelegd als invoerapparaten (input devices): ze melden wat er gebeurt, en een besturing beslist. Eén apparaat kan meerdere ingangen (instances) hebben op één adres.

Ook: DALI-2 input devices, deel 301, deel 303, deel 304

Lees de uitleg: Sensoren en knoppen in DALI-2 (delen 301–304)

Waar een sensor komt, volgt uit het gebruik van de ruimte en uit wat de sensor moet zien en meten.

Lees de uitleg: Sensorpositie

Zoek in een vaste volgorde: van de fysieke installatie naar de instellingen.

Ook: storingzoeken, diagnose, troubleshooting

Lees de uitleg: Storingen zoeken

Een hoog lichtniveau op de werkplek betekent niet dat ieder deel van de ruimte dat niveau nodig heeft.

Ook: task area, immediate surrounding area, background area

Lees de uitleg: Taakgebied, directe omgeving en achtergrond

Draadloos IPv6-meshnetwerk; vervoert gegevens maar kent zelf geen lichtfuncties.

Lees de uitleg: Thread

Roept een lichtsituatie op vaste momenten op, of ten opzichte van zonsopgang en zonsondergang.

Ook: tijdsturing, astronomische klok, astroklok

Lees de uitleg: Tijdschema

Een lichtsturing kan veel gegevens leveren. Wat is er nodig om er iets mee te doen, en wat kun je er niet uit concluderen?

Ook: data uit lichtsturing, smart building data

Lees de uitleg: Van beschikbare naar bruikbare data

Een denkrichting: verlichting als een van de stroomverbruikers die een gebouw tijdelijk kan terugregelen, binnen vaste grenzen.

Ook: demand response, load shedding

Lees de uitleg: Verlichting en het energiesysteem van een gebouw

Draadloos IPv6-meshnetwerk, vooral voor grote netwerken buiten, zoals bij nutsbedrijven.

Lees de uitleg: Wi-SUN FAN

Draadloos IP-netwerk; bij lichtsturing het transport, niet de lichtfuncties.

Ook: Wi-Fi, WLAN

Lees de uitleg: Wifi

Draadloze standaard met meshnetwerk, vooral voor woningen en kleinere gebouwen.

Lees de uitleg: Z-Wave

Zhaga legt aansluitingen vast voor onderdelen van led-armaturen, zoals led-modules, drivers en connectoren. Zijn armatuur en module allebei Zhaga-D4i-gecertificeerd, dan passen ze mechanisch en digitaal op elkaar.

Ook: Zhaga-D4i, Zhaga-socket

Lees de uitleg: Zhaga-aansluiting

Draadloze standaard die radio, meshnetwerk en apparaattypen samen vastlegt.

Lees de uitleg: Zigbee