Van drukknop tot lichtmanagement
Wat heb je minimaal nodig om licht te regelen, en wat krijg je erbij als je een stap verder gaat? Elf niveaus in dezelfde ruimte, van gewoon schakelen tot gebouwbeheer.
- Bediening 0
- Regeling 1–3
- Automatisering 4–6
- Lichtmanagement 7–9
- Gebouwintegratie 10
Niveau 0 SchakelenNiveau 1 DrukknopNiveau 2 DraairegelaarNiveau 3 Losse voedingNiveau 4 SensorNiveau 5 BroadcastNiveau 6 DALI-2-systeemNiveau 7 LichtmanagementNiveau 8 DraadloosNiveau 9 HybrideNiveau 10 Gebouwbeheer
- Schakelaar
- Geschakelde netspanning
- Drukknop
- Stuurdraad (netspanning)
- Netvoeding
- Draairegelaar + besturing + busvoeding
- DALI-bus
- Draairegelaar + besturing
- Busvoeding
- DALI-bus
- Sensor + besturing
- DALI-bus
- Sensor + besturing
- Broadcast: alle armaturen samen
- Busvoeding
- Sensor (meldt)
- Drukknop + interface (meldt)
- Besturing (beslist)
- DALI-bus
- Busvoeding
- Sensor (meldt)
- Bedienpaneel
- Besturing (beslist)
- Beheer en monitoring
- DALI-bus
- Radio
- Netvoeding
- Radio
- Gateway
- Netvoeding
- DALI-bus
- Busvoeding
- Sensor (meldt)
- Bedienpaneel
- Besturing (beslist)
- Beheer en monitoring
- Gebouwbeheer (GBS)
- BACnet of KNX
- DALI-bus
0 Gewoon aan en uit Bediening
Gewoon schakelen
Het vertrekpunt: een schakelaar in de netspanning naar de armaturen. Aan of uit, verder niets. Je kunt niet dimmen, er gebeurt niets automatisch en er is geen besturing. Bij iedere volgende stap zie je wat er technisch verandert.
Probeer: Zet het licht aan en uit.
Technische uitleg
- Dit is bediening, nog geen lichtregeling: de schakelaar onderbreekt de netspanning naar de armaturen.
- Een armatuur met een dimbare driver (het voedingsapparaat in het armatuur dat de led aanstuurt) gaat hier alleen aan of uit; dimmen vraagt een stuursignaal of een andere bediening.
- Ook met een aanwezigheidsschakelaar in plaats van een schakelaar blijft het schakelen: licht aan bij beweging, uit na de nalooptijd.
1 Geen DALI Regeling
Dimmen zonder DALI-systeem
Een gewone pulsdrukker (een drukknop die terugveert) zit met een stuurdraad op de stuuringang van de drivers. De drivers krijgen altijd netspanning en reageren op hoe lang je drukt: kort drukken schakelt, lang drukken dimt. Alle drivers op die drukknop doen hetzelfde.
Probeer: Druk kort om aan of uit te schakelen. Druk lang om te dimmen; bij de volgende lange druk dimt het licht de andere kant op.
Technische uitleg
- Dit heet drukknopdimmen (Engels: push-dim). Er is geen bus, geen busvoeding, geen adres, geen groep en geen besturing: de driver doet het zelf.
- Drukknopdimmen is geen onderdeel van de DALI-norm, maar een functie van de fabrikant. Iedere fabrikant geeft de functie een eigen naam, zoals switchDIM, Touch DIM of Touch and Dim. Een driver met DALI-klemmen kan zo’n functie hebben; dat maakt drukknopdimmen nog geen DALI.
- Vaak zit de drukknop op dezelfde klemmen als DALI, maar niet altijd. Zet alleen netspanning op een ingang als het productblad dat voor die ingang uitdrukkelijk toestaat. De stuurdraad voert netspanning: behandel hem ook zo.
- Hoeveel drivers op één drukknop mogen en hoe lang de kabel mag zijn, verschilt per fabrikant. De andere grenzen, zoals geen drukknop met glimlampje en geen verschillende typen drivers op één drukknop, staan verderop onder „Drukknopdimmen”.
2 Eenvoudige lokale DALI-regeling Regeling
Een complete DALI-regeling in de wand
Eén wandregelaar bevat alles: de bediening, de besturing die de DALI-opdrachten geeft en de busvoeding. DALI is een standaard voor digitale lichtsturing; de opdrachten gaan over een stuurkabel, de DALI-bus. Eén buskabel loopt langs alle drivers. Een kleine DALI-installatie hoeft dus helemaal geen centrale kast, server of software te hebben.
Probeer: Druk om aan of uit te schakelen en dim met de schuif: alle armaturen dimmen samen.
Technische uitleg
- In DALI-termen zitten hier bediening, besturing (application controller: beslist wat het licht doet) en busvoeding (bus power supply) in één product. De drivers heten in DALI control gear.
- Zo’n regelaar werkt standaard met broadcast: één opdracht voor alle armaturen op de DALI-bus. Groepen zijn pas mogelijk na configuratie, en alleen als het product dat ondersteunt.
- De ingebouwde busvoeding werkt alleen als de regelaar zelf netspanning krijgt.
- Er bestaan single-master- en multi-masteruitvoeringen. Een single-master moet de enige besturing op de bus zijn. Een multi-master kan samen met andere multi-masters op één bus. Wil je meerdere van zulke regelaars op één DALI-bus, dan moeten het dus geschikte multi-masters zijn.
- Hoeveel drivers op de bus kunnen, hangt af van de busvoeding van het product: dat staat in het productblad.
3 Functies verdeeld over producten Regeling
Dezelfde bediening, de busvoeding apart
Nu zit de busvoeding in een apart apparaat. Voor de gebruiker verandert er niets: drukken schakelt, draaien dimt. Alleen zitten de functies niet meer in één behuizing. Dat is het kernprincipe: een functierol is iets anders dan een fysiek product.
Probeer: Doe hetzelfde als bij niveau 2: het resultaat is gelijk.
Technische uitleg
- Rollen: de wandregelaar bedient en is de besturing; de busvoeding is een eigen product.
- Iedere DALI-bus heeft een busvoeding nodig. Die kan los zijn of ingebouwd in een ander DALI-product, zoals een besturing of een D4i-driver.
- Je mag meerdere busvoedingen op één bus zetten, maar samen leveren ze maximaal 250 mA. Zet er alleen een extra busvoeding bij als de fabrikanten dat toestaan.
- Een busvoeding in een D4i-driver staat standaard aan; in een groter systeem moet die soms juist uit.
4 Automatische lokale regeling Automatisering
De sensor regelt de ruimte zelf
De sensor ziet of er iemand is, meet het daglicht en bevat ook de besturing die beslist. Hij stuurt de drivers zelf over de bus. Niet iedere DALI-2-sensor kan dit: het kan alleen als er in het product ook een besturing zit. Deze sensor regelt de gevelzone (bij het raam) en de binnenzone apart: bij meer daglicht dimt de gevelzone het meest.
Probeer: Laat iemand binnenkomen, geef met de schuif meer daglicht en laat de persoon weer vertrekken: eerst de nalooptijd, dan basislicht, dan uit.
Technische uitleg
- Rollen in één product: invoerapparaat (input device: meldt aanwezigheid en licht) en besturing, vaak ook een busvoeding. Er bestaan ook sensoren met besturing zonder ingebouwde busvoeding.
- Instellen gebeurt in de sensor: met instelwieltjes, een afstandsbediening of een app.
- Zo’n sensor werkt met broadcast of met een paar vaste groepen of kanalen; dat verschilt per product.
- Uitbreiden kan meestal alleen met extra sensoren of knoppen die de fabrikant daarvoor levert. Een tweede besturing op dezelfde bus kan alleen als beide multi-master zijn.
5 De hele DALI-bus reageert samen Automatisering
Zelfstandige sensor met broadcast
Dezelfde soort sensor, maar nu gaat iedere opdracht naar alle armaturen op de DALI-bus tegelijk. Broadcast betekent dat een opdracht bedoeld is voor alle DALI-drivers op deze bus. De drivers hebben daarvoor geen adres nodig.
Probeer: Laat iemand binnenkomen en geef met de schuif meer daglicht: de gevelzone en de binnenzone dimmen evenveel, ook de binnenzone ver van het raam.
Technische uitleg
- Broadcast zegt hoe de opdracht wordt geadresseerd, niet of er een besturing is: er is nog steeds een besturing, hier in de sensor.
- Broadcast is geen ander soort DALI-bus. Dezelfde drivers kunnen later een adres en een groep krijgen.
- Nieuwe DALI-drivers reageren af fabriek op broadcast; de drivers hoeven daarom geen adres te krijgen. Instellingen in de sensor, zoals nalooptijd en lichtniveau, kunnen wel nodig zijn.
- Twee zones apart regelen zonder adressen kan met een sensor met twee uitgangen, elk met een eigen DALI-bus: dan bepaalt de bekabeling welke armaturen samen reageren.
6 Invoerapparaten en een aparte besturing Automatisering
Losse sensor en drukknop, aparte besturing
Nu meldt de sensor alleen wat hij ziet, en de drukknop meldt dat hij is ingedrukt. Een aparte besturing ontvangt die meldingen, beslist en stuurt de drivers. De busvoeding is een eigen apparaat. Zonder besturing reageert het licht nergens op: de armaturen blijven dan op vol licht.
Probeer: Laat iemand binnenkomen of druk op de knop: eerst gaat de melding naar de besturing, daarna de opdracht naar de armaturen.
Technische uitleg
- Hier zie je de vier DALI-rollen apart: invoerapparaten (input devices: sensor, drukknopinterface), besturing (application controller), drivers (control gear) en busvoeding (bus power supply).
- Een invoerapparaat stuurt de drivers niet zelf aan; alleen een application controller geeft opdrachten aan control gear.
- Invoerapparaten zijn multi-master en versturen hun meldingen normaal uit zichzelf. Daarvoor moet de besturing ook multi-master zijn. Een single-master kan invoerapparaten hooguit zelf om informatie vragen, als het product dat ondersteunt.
- Een drukknopinterface kan alleen melden of zelf ook een besturing bevatten; dat verschilt per product. Certificering voor bedieningen bestaat pas sinds DALI-2: oudere interfaces werken per fabrikant anders.
- Groepen en scènes staan in de drivers; de regels (wat er gebeurt bij aanwezigheid of daglicht) staan in de besturing.
7 Systeemfuncties voor meerdere ruimtes Lichtmanagement
Een volwaardig lichtmanagementsysteem
Dezelfde rollen, maar nu als systeem: meerdere ruimtes en DALI-bussen, scènes, tijdschema’s, sequenties (vaste reeksen lichtstanden na elkaar) en meldingen. De besturing is via een netwerk verbonden met het beheer van de lichtregeling. Daar zie je storingen, stel je het systeem in en maak je een back-up.
Probeer: Kies een scène op het bedienpaneel, start het tijdschema voor het einde van de dag of laat een armatuur een storing melden: de melding gaat via de besturing naar het beheer.
Technische uitleg
- Lichtmanagement is geen DALI-rol: het is een systeem van één of meer besturingen, vaak met een gateway of router naar een netwerk.
- Een lichtmanagementsysteem (LMS) voegt systeemfuncties toe, zoals groepen over meerdere ruimtes, storingsmeldingen, het in bedrijf stellen en een back-up van het projectbestand. Het volledige overzicht staat verderop onder „Lichtmanagementsysteem (LMS)”.
- Ook een single-master kan een groot systeem besturen: single-master betekent niet klein.
- Hoe een concreet systeem dit uitvoert, verschilt per fabrikant.
8 Dezelfde functies, andere infrastructuur Lichtmanagement
Draadloos lichtmanagement
Dezelfde functies kunnen ook draadloos: sensor, bediening en armaturen praten via radio met elkaar, zonder stuurkabel. Draadloze communicatie is geen draadloze voeding: ieder armatuur heeft nog steeds netvoeding nodig, en een sensor vaak ook.
Probeer: Laat iemand binnenkomen of druk op de knop: de opdracht gaat via radio van apparaat naar apparaat.
Technische uitleg
- Een bekende gestandaardiseerde draadloze techniek in de verlichting is Bluetooth NLC. DALI+ verstuurt DALI-opdrachten via draadloze en IP-netwerken.
- Draadloos is geen protocol: verschillende technieken gebruiken radio op hun eigen manier. Apparaten van verschillende draadloze systemen vormen samen niet vanzelf één systeem.
- Draadloos scheelt stuurkabel, maar niet de netvoeding: plan die net zo zorgvuldig.
- Hoe het netwerk wordt opgebouwd en ingesteld, verschilt per techniek en per fabrikant.
9 Bedraad en draadloos samen Lichtmanagement
Bedraad en draadloos in één systeem
Een deel van de ruimte is bedraad met DALI, een ander deel werkt draadloos. Een gateway verbindt beide delen en vertaalt tussen die twee. Als het gekozen systeem dat ondersteunt, regelt één bovenliggende regeling beide delen als één geheel.
Probeer: Laat iemand binnenkomen of druk op de knop: de gevelzone krijgt de opdracht via radio, de binnenzone via de gateway en de DALI-bus.
Technische uitleg
- Een gateway tussen een draadloos netwerk en een DALI-bus vertaalt tussen twee systemen. Volgens de DALI Alliance stuurt zo’n gateway de bedrade armaturen meestal samen aan.
- Of bedrade en draadloze delen één regeling en één beheer delen en samen in bedrijf worden gesteld, verschilt per systeem.
- Hybride is vaak een keuze bij renovatie of uitbreiding. Gebruik bestaande, bruikbare busbekabeling waar dat kan. Draadloos kan interessant zijn waar nieuwe stuurkabel te ingrijpend, te duur of onpraktisch is.
10 Koppeling met het gebouwbeheer Gebouwintegratie
Gebouwintegratie
Het lichtmanagementsysteem wisselt gegevens uit met het gebouwbeheersysteem (GBS), via een gestandaardiseerde koppeling zoals BACnet of KNX. Het GBS ziet status, storingen en energie, en kan een stand vragen, bijvoorbeeld de nachtstand. De lichtregeling blijft zelf het licht regelen.
Probeer: Laat iemand binnenkomen en stuur de status naar het gebouwbeheer. Laat een armatuur een storing melden, of laat het gebouwbeheer de nachtstand vragen.
Technische uitleg
- Een koppeling bestaat uit datapunten: per punt staat wat het is, welke kant de gegevens op gaan en welke waarden erbij horen. Die puntenlijst leg je per project vast.
- BACnet is een open protocol voor gebouwautomatisering (ASHRAE 135). KNX is een open standaard voor woning- en gebouwautomatisering. Welke punten een lichtsysteem aanbiedt, verschilt per systeem.
- Houd de taken verdeeld: de lichtregeling regelt aanwezigheid, daglicht en scènes zelf; het gebouwbeheer kijkt mee, meldt en stuurt waar dat is afgesproken.
- Een koppeling is maatwerk per project: je stelt hem in en test iedere functie in de installatie.
Vijf soorten: van bediening tot gebouwintegratie
- Bediening
- Je zet het licht zelf aan of uit. Er wordt niets geregeld.
- Regeling
- Je stelt zelf het lichtniveau in: je dimt met een drukknop of een regelaar. Er gebeurt nog niets automatisch en er is nog geen systeem.
- Automatisering
- Het licht reageert zelf: op aanwezigheid, afwezigheid en daglicht. Dat kan lokaal in één ruimte: met een sensor met besturing of met een aparte besturing op de bus.
- Lichtmanagement
- Systeemfuncties bovenop de regeling, over meerdere ruimtes en DALI-bussen: groepen en scènes, tijdschema’s, monitoring en storingsmeldingen, configuratie, back-up en beheer. Dat kan bedraad, draadloos of hybride.
- Gebouwintegratie
- Het lichtmanagementsysteem wisselt gegevens uit met het gebouwbeheer, bijvoorbeeld via BACnet of KNX.
Alle niveaus naast elkaar
| Niveau | Bediening of sensor | Wie beslist | Busvoeding | Wat het oplevert |
|---|---|---|---|---|
| 0 Schakelen | schakelaar in de netspanning | niemand: de schakelaar schakelt | geen: er is geen bus | aan en uit |
| 1 Drukknop | pulsdrukker op de stuuringang | de driver zelf | geen: er is geen bus | dimmen; alles samen |
| 2 Draairegelaar | draairegelaar | besturing in de draairegelaar | in de draairegelaar | dimmen via de DALI-bus; standaard alles samen, groepen na configuratie |
| 3 Losse voeding | draairegelaar | besturing in de draairegelaar | los apparaat | dezelfde functie, verdeeld over producten |
| 4 Sensor | sensor | besturing in de sensor | vaak in de sensor, soms los | automatisch: aanwezigheid, daglicht, nalooptijd en basislicht |
| 5 Broadcast | sensor | besturing in de sensor | vaak in de sensor, soms los | één opdracht voor alle armaturen; geen adressen nodig |
| 6 DALI-2-systeem | losse sensoren en drukknoppen die melden | een aparte besturing | los of in de besturing | groepen, scènes, meerdere sensoren en knoppen |
| 7 Lichtmanagement | sensoren, bedienpanelen en tijdschema’s | één of meer besturingen, via een netwerk verbonden | per DALI-bus | meerdere ruimtes en DALI-bussen, monitoring, storingen, beheer en back-up |
| 8 Draadloos | sensoren en bediening met radio | verschilt per techniek | geen bus, wel netvoeding | geen stuurkabel, dezelfde functies |
| 9 Hybride | bedraad en draadloos | een bovenliggende regeling, als het systeem dat ondersteunt | per DALI-bus | bedraad en draadloos in één gebouw |
| 10 Gebouwbeheer | het lichtsysteem en het gebouwbeheer | de lichtregeling; het gebouwbeheer kijkt mee en vraagt standen | per DALI-bus | status, storingen en energie in het gebouwbeheer |
Zo werkt het
Rol of product: wat zit waar?
Een functierol is iets anders dan een product. Iedere DALI-regeling heeft dezelfde rollen: iets bedient of meet, iets beslist, de drivers voeren uit en iets voedt de bus.
Meer over Rol of product: wat zit waar?
Eén product kan één rol hebben, of er meerdere combineren.
Voorbeeld
Combinaties die bestaan (gecertificeerde DALI-2-producten):
| Product | Wat het doet | Busvoeding | Let op |
|---|---|---|---|
| Wandregelaar, alles in één | bedient en beslist | ingebouwd | werkt zonder kast of software; standaard broadcast |
| Wandregelaar met besturing | bedient en beslist | los nodig | dezelfde functie, de busvoeding apart |
| Drukknopinterface die alleen meldt | meldt | los nodig | werkt alleen met een besturing op de bus |
| Drukknopinterface met besturing | meldt en beslist | los nodig | stuurt de drivers zelf |
| Sensor met besturing en busvoeding | meet en beslist | ingebouwd | regelt zelfstandig; broadcast of een paar vaste groepen |
| Sensor met besturing, zonder busvoeding | meet en beslist | los nodig | regelt zelfstandig |
| Sensor die alleen meldt | meet en meldt | los nodig | werkt alleen met een besturing op de bus |
| Losse besturing | beslist | soms ingebouwd | single-master of multi-master: staat in het productblad |
| Losse busvoeding | voedt de bus | is de busvoeding | alle busvoedingen samen maximaal 250 mA |
| D4i-driver | voert uit | ingebouwd (verplicht bij D4i) | de busvoeding staat standaard aan; in een groter systeem soms uit |
Norm
Zo lees je het productblad van een DALI-2-product:
- Application controller (besturing): het product kan zelf opdrachten aan de drivers geven.
- Alleen input device (invoerapparaat): het product meldt alleen; er is een besturing op de bus nodig.
- Bus power supply (busvoeding): het product voedt de bus. Tel de stroom van alle busvoedingen op.
- Single-master of multi-master: een single-master moet de enige besturing op de bus zijn; een multi-master kan samen met andere multi-masters op één bus.
- Broadcast of groepen: wat doet het product af fabriek, en wat kan na configuratie?
Goed om te weten
- Productvoorbeelden bewijzen dat een combinatie bestaat; ze zijn geen DALI-regel. Kijk per product welke rollen erin zitten.
Input device
Norm
Een invoerapparaat (input device) levert informatie: een sensor meldt beweging of een lichtwaarde, een drukknopinterface meldt een druk. Een invoerapparaat stuurt de drivers niet zelf aan.
Meer over Input device
Norm
Voor een werkende DALI-2-regeling moet er ergens een besturing (application controller) zijn die de meldingen gebruikt en de opdrachten geeft.
Norm
Waar die besturing zit, verschilt per opbouw:
- in hetzelfde product, zoals een sensor met besturing;
- in een aparte besturing op dezelfde bus;
- in een groter lichtmanagementsysteem.
Application controller
Norm
Een besturing (application controller) beslist wat het licht doet. Ze gebruikt de meldingen van invoerapparaten (input devices), zoals sensoren en drukknoppen, en stuurt opdrachten naar de drivers (control gear).
Meer over Application controller
Norm
Alleen een besturing geeft opdrachten aan drivers. Ze kan een eigen product zijn, of zitten in een wandregelaar, een sensor of een lichtmanagementsysteem.
Norm
Er zijn single-masters en multi-masters. Een single-master moet de enige besturing op de bus zijn. Een multi-master kan samen met andere multi-masters op één bus. Dat zegt niets over hoe groot een systeem is: ook een single-master kan een groot systeem besturen. Welke van de twee een product is, staat in het productblad.
Broadcast
Norm
Broadcast is een manier om een DALI-opdracht te adresseren: aan alle drivers op de bus tegelijk. Een opdracht kan ook naar een groep of naar één adres gaan.
Meer over Broadcast
Norm
Nieuwe DALI-drivers reageren af fabriek op broadcast, zonder adres. Voor broadcast hoeven de drivers dus niet te worden ingesteld; de sensor of besturing die de opdrachten geeft soms wel.
Norm
Wat broadcast níét betekent:
- Dat er geen besturing is: er is altijd iets dat de opdracht geeft.
- Dat het een ander soort DALI-bus is: dezelfde drivers kunnen later een adres en een groep krijgen.
- Dat een driver „op broadcast staat”: de besturing kiest of ze een opdracht naar alle drivers, een groep of één adres stuurt.
Lichtmanagementsysteem (LMS)
Een lichtmanagementsysteem (LMS) regelt de verlichting als systeem, over meerdere ruimtes en vaak over meerdere DALI-bussen (in een LMS ook wel lijnen genoemd). Het voegt functies toe die een losse regeling niet heeft.
Meer over Lichtmanagementsysteem (LMS)
Denk aan groepen en zones, scènes, tijdschema’s en sequenties (vaste reeksen lichtstanden na elkaar). Ook monitoring en storingsmeldingen, configuratie en back-up, gebruikers en rechten, en een netwerk horen erbij. Vaak komt daar een koppeling met het gebouwbeheer bij.
Niet alles is een LMS:
- Dimmen met een drukknop is regeling: je stelt het licht zelf in.
- Een zelfstandige sensor geeft automatisering, maar niet vanzelf centraal beheer, monitoring of uitgebreide groepen.
- De koppeling met het gebouwbeheer is een extra stap bovenop het LMS.
Goed om te weten
- Welke systeemfuncties een concreet systeem heeft, verschilt per systeem en per fabrikant.
Drukknopdimmen
Principe
Bij drukknopdimmen zit een gewone pulsdrukker (een drukknop die terugveert) tussen de fase (de draad die spanning voert) en de stuuringang van een driver die dit ondersteunt. De driver blijft altijd gevoed en meet hoe lang er netspanning op de ingang staat: kort drukken schakelt, lang drukken dimt, en bij iedere nieuwe lange druk keert de richting om.
Meer over Drukknopdimmen
Principe
Wat het niet is:
- Geen DALI: er is geen busvoeding, geen adres, geen groep en geen terugmelding. Alle drivers op dezelfde drukknop krijgen hetzelfde signaal.
- Geen norm: iedere fabrikant heeft een eigen functie met een eigen naam, zoals switchDIM, Touch DIM of Touch and Dim.
- Geen pulsdimmer: dat is een inbouwdimmer die zelf de netspanning dimt.
- Geen DALI-drukknopinterface: die zit op de DALI-bus en meldt aan een besturing.
Principe
Grenzen die meerdere fabrikanten noemen:
- Gebruik geen drukknop met glimlampje of verlichting.
- Er geldt een maximum aantal drivers per drukknop; het getal verschilt per fabrikant.
- Gebruik drukknopdimmen niet tegelijk met DALI-sturing.
- Drivers kunnen uit de pas gaan lopen; hoe je ze weer gelijk zet, verschilt per fabrikant.
- Zet geen verschillende typen drivers op dezelfde drukknop.
- Zet alleen netspanning op een ingang die daarvoor bedoeld is. De stuurdraad voert netspanning: behandel hem ook zo.
Goed om te weten
- Tijden, maximale aantallen, kabellengte en het gedrag na een spanningsonderbreking verschillen per fabrikant: volg het productblad van de driver.
Bekijk het interactief
Vijf kleine opstellingen uit de leerlijn. Kies per opstelling of ze werkt; daarna zie je het principe.
Schematisch: de lijnen tonen welke apparaten samen op één bus of stuurdraad zitten, niet de kabelroute. De netvoeding van de drivers is weggelaten.
-
1 Een sensor die alleen invoerapparaat (input device) is, een busvoeding en drie drivers
Werkt dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: Werkt niet. De sensor meldt alleen wat hij ziet. Er is geen besturing die de drivers een opdracht geeft, dus het licht reageert niet op de sensor.
Norm Een invoerapparaat (input device) levert informatie: een sensor meldt beweging of een lichtwaarde, een drukknopinterface meldt een druk. Een invoerapparaat stuurt de drivers niet zelf aan. Voor een werkende DALI-2-regeling moet er ergens een besturing (application controller) zijn die de meldingen gebruikt en de opdrachten geeft.
-
2 Een draairegelaar met besturing en busvoeding in één, en drie drivers
Werkt dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: Werkt. De draairegelaar is hier zelf de besturing en voedt ook de bus. In deze opstelling stuurt hij alle drivers tegelijk (broadcast); adressen zijn daarvoor niet nodig.
Norm Een besturing (application controller) beslist wat het licht doet. Ze gebruikt de meldingen van invoerapparaten (input devices), zoals sensoren en drukknoppen, en stuurt opdrachten naar de drivers (control gear). Alleen een besturing geeft opdrachten aan drivers. Ze kan een eigen product zijn, of zitten in een wandregelaar, een sensor of een lichtmanagementsysteem.
-
3 Twee besturingen op één bus, allebei single-master
Mag dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: Mag niet. Van een single-master mag er maar één op de bus zijn. Wil je twee besturingen op dezelfde bus, dan moeten ze allebei multi-master zijn en samenwerken.
Norm Er zijn single-masters en multi-masters. Een single-master moet de enige besturing op de bus zijn. Een multi-master kan samen met andere multi-masters op één bus. Dat zegt niets over hoe groot een systeem is: ook een single-master kan een groot systeem besturen. Welke van de twee een product is, staat in het productblad.
-
4 Een sensor met besturing en één broadcastuitgang: gevelzone en binnenzone apart regelen
Werkt dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: Werkt niet. Op die uitgang krijgen alle drivers dezelfde opdracht. Voor twee zones heb je een besturing nodig die met adressen en groepen werkt, of een aparte uitgang per zone.
Norm Nieuwe DALI-apparaten reageren af fabriek op broadcast: een opdracht aan alle apparaten tegelijk. Zonder adressen werkt een bus dan als één groep: alle armaturen gaan samen naar hetzelfde niveau, ongeveer zoals bij 1–10 V, een oudere, analoge manier van dimmen. Wil je armaturen apart of in groepen regelen, of per armatuur iets opvragen, zoals een lampstoring, dan moeten ze eerst een adres krijgen.
-
5 Eén drukknop dimt drivers van twee verschillende typen
Werkt dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: Werkt niet. Drukknopdimmen valt niet onder een norm: iedere fabrikant heeft een eigen functie, met eigen tijden en eigen gedrag. Fabrikanten noemen „geen verschillende typen drivers op dezelfde drukknop” als grens.
Principe Zet geen verschillende typen drivers op dezelfde drukknop.