Koppelen met gebouwbeheer
Waarom en hoe lichtsturing koppelt met een gebouwbeheersysteem: BACnet, KNX, relaiscontacten en data-interfaces, en wat data bruikbaar maakt.
In 30 seconden
Een gebouwbeheersysteem (GBS) brengt de technische installaties van een gebouw samen: klimaat, energie, toegang, en vaak ook verlichting. De lichtsturing werkt lokaal zelfstandig; een koppeling met het GBS is een extra laag waarmee een ander systeem gegevens uitleest of groepen en scènes bedient.
Zo werkt het
Gebouwbeheersystemen (GBS)
Principe
Waarom koppelen?
- Overzicht — storingen en bezetting op één centraal scherm.
- Energie — verbruik en bezetting gebruiken voor energiebeheer en rapportage.
- Samenwerking — bijvoorbeeld klimaat dat meegaat met de bezetting die de lichtsensoren zien.
- Bediening — één bedienpaneel per ruimte voor licht en klimaat.
Meer uitleg
Gangbare manieren om te koppelen:
- BACnet — open protocol voor gebouwautomatisering, veel gebruikt voor de koppeling met een GBS.
- KNX — open standaard voor woning- en gebouwautomatisering (meer hieronder).
- Een relaiscontact — voor één eenvoudige schakelfunctie, zonder protocol.
- Een data-interface — om gegevens naar een bewakings- of energiesysteem te sturen, zonder bediening.
Van beschikbare naar bruikbare data
Principe
Een lichtsturing kan veel gegevens leveren: aanwezigheid, energie, branduren en storingen. Beschikbaar is nog niet bruikbaar.
Meer over Van beschikbare naar bruikbare data
Principe
Data wordt pas bruikbaar als duidelijk is wat een waarde betekent, waar hij vandaan komt en wie er iets mee doet.
Principe
Wat data bruikbaar maakt:
- Betekenis — wat precies gemeten of berekend is, en in welke eenheid.
- Plaats — bij welke ruimte of zone een waarde hoort, met namen die in het gebouw herkenbaar zijn.
- Tijd — wanneer een waarde is vastgelegd en hoe vaak hij wordt bijgewerkt.
- Toegang — via welke koppeling de gegevens beschikbaar komen en wie ze mag gebruiken.
- Een gebruiker — iemand die er iets mee doet, zoals de facilitair manager, de energiebeheerder of de onderhoudspartij.
Voorbeeld
Twee voorbeelden:
- Aanwezigheid — een aanwezigheidssensor meldt dat hij iemand ziet. Dat zegt niet hoeveel mensen er zijn. Voor een bezettingsgraad of een telling zijn andere gegevens nodig.
- Energie — vraag na of een energiewaarde gemeten is of berekend, en waaruit. Beide kunnen nuttig zijn, maar ze zijn niet hetzelfde. Zet het verschil in de rapportage.
Norm
Een D4i-driver (een DALI-driver die ook gegevens bijhoudt) bewaart gegevens in de driver zelf: armatuurgegevens, energie en vermogen, en storingen en bedrijfsduur. Bij een gewone DALI-2-driver zonder D4i zijn die gegevens niet verplicht. Ook als ze er zijn, worden ze pas bruikbaar als de besturing ze uitleest en doorgeeft.
Principe
Leg vóór de oplevering vast:
- welke gegevens nodig zijn, en waarvoor;
- de namen van ruimtes en zones, gelijk aan die in het gebouwbeheer;
- via welke koppeling de gegevens lopen en hoe vaak ze worden bijgewerkt;
- wie ze gebruikt en wie de koppeling beheert.
Goed om te weten
- Een storingsmelding zegt niet altijd wat er kapot is. Soms betekent hij alleen dat een apparaat niet antwoordt. Controleer ter plaatse voordat je onderdelen vervangt.
- Aanwezigheidsgegevens kunnen in kleine ruimtes iets zeggen over personen. Spreek af wie ze mag zien en hoe lang ze bewaard blijven.
KNX
Internationale, open standaard voor woning- en gebouwautomatisering, met producten van veel fabrikanten.
Meer over KNX
Norm
Met KNX regel je in een gebouw onder meer verlichting, verwarming, zonwering en beveiliging. Apparaten van verschillende fabrikanten communiceren via dezelfde standaard. Installateurs programmeren ze met de vaksoftware ETS. Een lichtsturing kan via een gateway (een vertaler tussen twee systemen) aan een KNX-installatie worden gekoppeld.
Goed om te weten
- Niet iedere koppeling biedt dezelfde functies; KNX biedt bijvoorbeeld andere functies dan BACnet. Welke punten een koppeling met een lichtsturing biedt, staat in de documentatie van die koppeling.
Zo is het opgebouwd
Technische uitleg
Principe
Ook als er nu geen koppeling komt: ontwerp groepen en scènes zo dat ze later logisch te koppelen zijn. Geef ze stabiele, herkenbare namen op functie en locatie.
Principe
Houd de taken verdeeld. De lichtsturing regelt het licht zelf, met aanwezigheid, daglicht en scènes. Het gebouwbeheer zit daarboven: het bewaakt, roept lichtsituaties op en gebruikt gegevens. Zo blijft het licht werken als de koppeling of het GBS even niet beschikbaar is.
In de praktijk
Technische uitleg
Praktische uitleg
Een gebouwbeheersysteem is niet automatisch een GACS. GACS, voluit gebouwautomatiserings- en controlesysteem, is een wettelijk begrip. Voor grotere utiliteitsgebouwen stelt de regelgeving eisen aan de functies van zo’n systeem. Utiliteitsgebouwen zijn gebouwen die niet bedoeld zijn om in te wonen, zoals kantoren en scholen. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voldoet een GBS op zichzelf waarschijnlijk niet aan die eisen. Wel kan een GBS onderdeel zijn van de systemen die samen de GACS-functies leveren.
Goed om te weten
- Leg vooraf vast wie de koppeling ontwerpt, instelt en test: de leverancier van de lichtsturing, de GBS-partij of de installateur. Een koppeling is geen standaardonderdeel van een levering.