Wat past bij mijn project?
Een merkonafhankelijke keuzehulp: negen korte vragen, één per stap, en een richting voor de opbouw van de lichtsturing.
Je krijgt een richting voor de opbouw: waarom die past, waar je op let en wat je nog moet weten. Geen merk en geen product.
Wat past bij je antwoorden
Je antwoorden (kies er een om het te wijzigen):
Alle mogelijke uitkomsten. Open er een om te zien wanneer die past, waarom, en waar je op let.
Richting voor de opbouw
Past waarschijnlijk bij: een hybride opbouw
- sensoren en knoppen
- bus waar dat kan
- draadloos waar nodig
- koppeling of gedeeld beheer
- drivers
Past bij: Stuurkabel: Nieuwe stuurkabel kan alleen in een deel van het gebouw of Er ligt al (deels) een bus- of stuurkabel
Gebruik bestaande, bruikbare busbekabeling waar dat kan, en leg nieuwe stuurkabel aan waar dat praktisch en logisch is. Draadloze sturing kan interessant zijn waar nieuwe stuurkabel te ingrijpend, te duur of onpraktisch is. Zo hoef je niet overal muren en plafonds open te maken.
Waar je op let
- Elk extra systeemtype maakt beheer en onderhoud ingewikkelder: combineer alleen waar dat echt nodig is.
- Controleer of bedrade en draadloze delen één regeling en één beheer kunnen delen; dat verschilt per systeem.
Wat je nog moet weten
- Of een bestaande bus- of stuurkabel bruikbaar is: welk type het is, waar hij ligt en of hij technisch geschikt is.
- Waar precies wel en geen nieuwe stuurkabel kan komen.
- Hoe het beheer van beide delen wordt geregeld.
Past waarschijnlijk bij: gestandaardiseerde draadloze lichtsturing met centraal beheer
- sensoren en knoppen
- draadloos netwerk
- gateway
- centraal beheer
- drivers
Past bij: Stuurkabel: Nieuwe stuurkabel is niet gewenst of praktisch niet haalbaar · en ten minste één van: Beheer: Ook centraal beheren / Omvang: Een verdieping of afdeling of Een heel gebouw of meerdere gebouwen / Storingen en verbruik: Ja
Zonder stuurkabel praten sensoren, knoppen en armaturen via radio. Kies een gestandaardiseerde techniek, zodat je niet aan één leverancier vastzit. Voorbeelden zijn Bluetooth NLC (draadloze lichtsturing volgens afspraken van de Bluetooth-organisatie) en DALI+ (DALI-opdrachten via radio of een IP-netwerk). Voor centraal beheer, een groter gebied of storingsmeldingen gebruik je een gateway of een beheeromgeving van het systeem.
Waar je op let
- Beoordeel de radio-omgeving vooraf: wanden, plafonds en andere draadloze apparatuur.
- Leg vast hoe instellingen worden bewaard en wie toegang heeft.
Wat je nog moet weten
- Welke draadloze standaard de gewenste functies ondersteunt.
- Hoe groot één draadloos netwerk mag worden.
Past waarschijnlijk bij: gestandaardiseerde draadloze lichtsturing per ruimte
- sensoren en knoppen
- draadloos per ruimte
- drivers
Past bij: Stuurkabel: Nieuwe stuurkabel is niet gewenst of praktisch niet haalbaar
Zonder stuurkabel praten sensoren, knoppen en armaturen per ruimte via radio. Kies een gestandaardiseerde techniek, zodat je later kunt uitbreiden en niet aan één leverancier vastzit.
Waar je op let
- Beoordeel de radio-omgeving vooraf.
- Ook een draadloze ruimte moet je in bedrijf stellen en documenteren.
Wat je nog moet weten
- Welke draadloze standaard de gewenste functies ondersteunt.
Past waarschijnlijk bij: centraal lichtmanagement (bedraad)
- sensoren en knoppen
- besturing per lijn
- geadresseerde bus
- netwerk
- centraal beheer
- drivers
Past bij: Stuurkabel: Nieuwe stuurkabel kan overal worden aangelegd · en ten minste één van: Beheer: Ook centraal beheren / Omvang: Een heel gebouw of meerdere gebouwen / Storingen en verbruik: Ja
Iedere ruimte of lijn (een DALI-bus) heeft een eigen besturing. Een netwerk verbindt die besturingen met een centraal beheer. Dat beheer regelt groepen en scènes over meerdere ruimtes, tijdschema’s, storingsmeldingen, instellingen en een back-up. Dit past bij een heel gebouw, of als je centraal wilt beheren of storingen en verbruik wilt zien.
Waar je op let
- Laat iedere ruimte lokaal regelen; centraal beheer is een laag erboven.
- Spreek met de IT-afdeling af hoe het netwerk wordt ingericht en beveiligd.
Wat je nog moet weten
- Welke functies centraal nodig zijn, en wie het systeem beheert.
- Hoeveel lijnen en besturingen nodig zijn (adressen, busstroom, kabellengte).
Past waarschijnlijk bij: geadresseerde bedrade lichtsturing
- sensoren en knoppen
- besturing
- geadresseerde bus
- drivers met een adres
Past bij: Stuurkabel: Nieuwe stuurkabel kan overal worden aangelegd · en ten minste één van: Omvang: Een verdieping of afdeling / Indeling wisselt: Ja / Uitbreiden: Ja / Gebouwbeheer: Ja
Een bus met adressen, zoals DALI, en een besturing per ruimte of afdeling. Groepen en scènes leg je vast in de configuratie. Zo kun je ze later anders indelen zonder de busbekabeling te wijzigen.
Waar je op let
- Adresseren en groeperen hoort bij het in bedrijf stellen: plan daar tijd voor in.
- Houd reserve in adressen en busstroom voor later.
Wat je nog moet weten
- Hoeveel drivers, sensoren en knoppen per bus komen.
Past waarschijnlijk bij: een eenvoudige lokale regeling per ruimte
- sensor met besturing
- korte bus per ruimte
- drivers
Past bij: Stuurkabel: Nieuwe stuurkabel kan overal worden aangelegd
Per ruimte een sensor met ingebouwde besturing, of een besturing met losse sensoren en knoppen. Alle drivers krijgen dezelfde opdracht (broadcast), of ze zijn verdeeld over een paar vaste groepen. Een centraal systeem is niet nodig.
Waar je op let
- Alle armaturen op één uitgang doen hetzelfde. Voor meer groepen heb je een besturing nodig die dat kan.
- Stel nalooptijd en lichtniveau af op het gebruik en test ter plaatse.
Wat je nog moet weten
- Hoeveel drivers de ingebouwde busvoeding en besturing aankunnen.
Let daarnaast op
Plan de koppeling met het gebouwbeheer
Past bij: Gebouwbeheer: Ja
Kies een opbouw met een koppeling die beide systemen ondersteunen, zoals BACnet of KNX. Leg vooraf vast welke gegevens en opdrachten over de koppeling gaan (de puntenlijst) en wie wat regelt.
Waar je op let
- De lichtregeling blijft zelf het licht regelen; het gebouwbeheer is een laag erboven.
Ga na of een koppeling nodig is
Past bij: Gebouwbeheer: Weet ik niet
Een gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS) is iets anders dan een gebouwbeheersysteem. Of een GACS voor jouw gebouw verplicht is, staat bij „Controleer de wettelijke eisen”. De verlichting telt mee in de beoordeling daarvan; of de lichtsturing daarvoor gegevens of bediening moet delen, hangt af van hoe de GACS-functies in het gebouw worden ingevuld.
Controleer de wettelijke eisen
Een aandachtspunt, geen uitkomst van je antwoorden: of er wettelijke eisen gelden, hangt af van het gebouw en van het vermogen van de verwarming of de airconditioning, niet van de omvang van het project. In utiliteitsgebouwen zonder woningen met meer dan 290 kW is een gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS) verplicht. Vanaf 1 januari 2028 is daar ook automatische lichtregeling verplicht: per zone ingedeeld en in staat om bezetting te detecteren. Vanaf 1 januari 2030 gelden beide eisen al vanaf meer dan 70 kW. Ga voor je eigen gebouw na of dit van toepassing is.
Laat iedere ruimte zelfstandig werken
Past bij: Zelfstandig werken: Ja
Kies een opbouw waarin iedere ruimte zelf blijft regelen, ook als het netwerk of het centrale beheer uitvalt. Test dat bij de oplevering.
Storingen en verbruik zien
Past bij: Storingen en verbruik: Ja
Daarvoor zijn drivers nodig die storingen en verbruik terugmelden, zoals D4i-drivers, en een systeem dat de meldingen verzamelt. Bij DALI-2-drivers zijn verbruiksgegevens niet verplicht: controleer het per product. Spreek af wie de meldingen leest en opvolgt.
Indeling wisselt: groepen in de configuratie
Past bij: Indeling wisselt: Ja
Leg groepen en scènes vast in de configuratie, niet in de bekabeling. Dan verander je de indeling met instellingen in plaats van met nieuwe kabels.
Houd ruimte om uit te breiden
Past bij: Uitbreiden: Ja
Plan niet tot het maximum: houd reserve in adressen en busstroom, en kies besturingen die je later kunt uitbreiden.
Kijk eerst wat er ligt
Past bij: Project: Renovatie of vervanging of Stuurkabel: Er ligt al (deels) een bus- of stuurkabel
Inventariseer bestaande kabels, plafonds en armaturen. Een bestaande bus- of stuurkabel is niet vanzelf bruikbaar: kijk naar het type, waar hij ligt en of hij technisch geschikt is. Gedeeltelijk nieuwe bekabeling kan het beheer later eenvoudiger maken.
Bij deze antwoorden geven we geen richting. Bespreek het project met een adviseur.
Een eerste richting op basis van je antwoorden: geen ontwerp, geen productadvies en geen garantie. Het ontwerp volgt uit het werkelijke gebruik van de ruimtes en wordt projectspecifiek uitgewerkt en getest.
In 30 seconden
Principe
Welke opbouw past, hangt af van het project. Ligt er al een bruikbare stuurkabel, of kan er een komen?
Meer in het kort
Principe
Hoe groot is het project? Wil je centraal beheren, en moet de verlichting gekoppeld worden met andere systemen? Beantwoord de vragen één voor één. Je krijgt een richting, geen productkeuze.